\n Cz\u0119sto wyuczona bezradno\u015b\u0107 pojawia si\u0119 po d\u0142ugotrwa\u0142ym, silnym stresie.\n<\/p>\n
\n Kobieta, kt\u00f3ra w pewnym momencie znalaz\u0142a si\u0119 w zwi\u0105zku, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do przemocy, przy\u0142apuje si\u0119 na my\u015bleniu , \u017ce<\/a> nie da si\u0119 z niego wydosta\u0107, \u017ce nie ma si\u0142y, aby cokolwiek zmieni\u0107. A ona przestaje pr\u00f3bowa\u0107, odrzuca wszelkie opcje jako skazane<\/a> na pora\u017ck\u0119.\n<\/p>\n \n Dziecko, kt\u00f3re by\u0142o ofiar\u0105 przemocy w szkole, idzie na studia i zachowuje si\u0119 w nowym \u015brodowisku, z nowymi lud\u017ami, wci\u0105\u017c zamkni\u0119tymi i zdystansowanymi, bo po prostu nie widzi sensu innego post\u0119powania.\n<\/p>\n \n Pracownica wypalona w pracy, kt\u00f3ra nie potrafi sobie poradzi\u0107 z nadmiernymi wymaganiami prze\u0142o\u017conych, skazana jest na siedzenie godzinami w biurze i brak si\u0142, by nawet szuka\u0107 innej pracy.\n<\/p>\n \n Osoby, kt\u00f3re s\u0105 pewne, \u017ce ich g\u0142os i tak niczego nie zmieni, nie bior\u0105 udzia\u0142u w g\u0142osowaniu i uczestniczeniu w \u017cyciu politycznym.\n<\/p>\n \n Wszystko to s\u0105 przejawy wyuczonej bezradno\u015bci, bezczynno\u015bci podyktowanej poczuciem, \u017ce \u201ei tak nic si\u0119 nie zmieni”.\n<\/p>\n \n Hipoteza wyuczonej bezradno\u015bci zosta\u0142a po raz pierwszy opisana w 1967 roku przez ameryka\u0144skich<\/a> psycholog\u00f3w Jamesa Overmyera i Martina Seligmana. Aby to sprawdzi\u0107, Seligman i jego kolega Stephen Mayer przeprowadzili eksperymenty na psach, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 klasyk\u0105 psychologii.\n<\/p>\n \n Zwierz\u0119ta podzielono na trzy grupy. Wszystkich umieszczono w specjalnych kabinach, w kt\u00f3rych po pod\u0142odze wysy\u0142ano bolesny, ale nie \u015bmiertelny wy\u0142adowanie elektryczne. W pierwszej grupie psy mog\u0142y wy\u0142\u0105czy\u0107 pr\u0105d, przyciskaj\u0105c nos do specjalnego panelu na jednej ze \u015bcian. W drugim przypadku zwierz\u0119ta nie dozna\u0142y szoku dopiero po jego wy\u0142\u0105czeniu w pierwszym. Trzecia grupa w og\u00f3le nie by\u0142a nara\u017cona na bolesne skutki.\n<\/p>\n \n Po 64 wstrz\u0105sach w \u015brednim odst\u0119pie 90 sekund zwierz\u0119ta ze wszystkich grup umieszczono w komorze z przegrod\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 mog\u0142y skaka\u0107. Przez po\u0142ow\u0119 tej komory przepuszczano pr\u0105d i monitorowano reakcje ps\u00f3w. Zwierz\u0119ta z pierwszej i trzeciej grupy przeskoczy\u0142y na przeciwn\u0105 stron\u0119. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ps\u00f3w z drugiej grupy (kt\u00f3re w pierwszym etapie eksperymentu nie opanowa\u0142y elektrowstrz\u0105s\u00f3w) po\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na pod\u0142odze i skoml\u0105c znosi\u0142a coraz silniejsze wstrz\u0105sy.\n<\/p>\n \n Podobne eksperymenty przeprowadzi\u0142 japo\u0144sko- ameryka\u0144ski<\/a> student Donald Hiroto na ludziach. Tylko jego poddanym nie podawano wstrz\u0105s\u00f3w elektrycznych, lecz zmuszano ich do s\u0142uchania nieprzyjemnych d\u017awi\u0119k\u00f3w podczas wykonywania pracy. Hiroto uzyska\u0142 podobne wyniki: wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w, kt\u00f3rym w pierwszym etapie eksperymentu nie dano mo\u017cliwo\u015bci<\/a> wy\u0142\u0105czenia nieprzyjemnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, w drugim nawet nie pr\u00f3bowa\u0142a tego zrobi\u0107.\n<\/p>\n \n Wyniki bada\u0144 wykaza\u0142y, \u017ce przyczyn\u0105 bezradno\u015bci nie s\u0105 same traumatyczne zdarzenia, ale do\u015bwiadczenie ich wymkni\u0119cia si\u0119 spod kontroli. Naukowcy zidentyfikowali tak\u017ce trzy oznaki wyuczonej bezradno\u015bci:\n<\/p>\n \n Deficyt motywacyjny<\/strong> to niezdolno\u015b\u0107 do reagowania na ci\u0105g\u0142e negatywne wp\u0142ywy. Deficyt skojarzeniowy<\/strong> to pogorszenie zdolno\u015bci reagowania na dalsze negatywne konsekwencje. Deficyt emocjonalny<\/strong> to niewystarczaj\u0105ca reakcja na bolesne dzia\u0142ania.\n<\/p>\n \n Eksperymenty Seligmana i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 rewolucji poznawczej lat 50. i 60. w psychologii. Doprowadzi\u0142o to mi\u0119dzy innymi do zmiany pogl\u0105d\u00f3w na temat natury motywacji. Eksperymenty wykaza\u0142y, \u017ce zale\u017cy to nie tylko od naszych pragnie\u0144 i dzia\u0142a\u0144, ale tak\u017ce od tego, jakie jest prawdopodobie\u0144stwo ich realizacji, jak oceniamy nasze szanse na osi\u0105gni\u0119cie celu<\/a> i jaki wysi\u0142ek jeste\u015bmy gotowi w tym celu podj\u0105\u0107.\n<\/p>\n \n Analiza<\/a> neurobiologiczna wykaza\u0142a, \u017ce \u200b\u200bm\u00f3zg czuj\u0105c si\u0119 bezradny, selektywnie aktywuje neurony (5\u2011HT) w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci rdzenia przed\u0142u\u017conego. Wywo\u0142uj\u0105 uczucie<\/a> niepokoju i stresu.\n<\/p>\n \n Wed\u0142ug koncepcji Seligmana istniej\u0105 trzy \u017ar\u00f3d\u0142a wyuczonej bezradno\u015bci:\n<\/p>\n \n Przyjrzyjmy si\u0119 bli\u017cej, jak objawia si\u0119 wyuczona bezradno\u015b\u0107 u dzieci i doros\u0142ych.\n<\/p>\n \n Traumatyczne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa odgrywaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu si\u0119 tej cechy<\/a> psychicznej. Je\u015bli dziecko cz\u0119sto zwraca si\u0119 do rodzic\u00f3w o pomoc, ale jej nie otrzymuje, mo\u017ce uzna\u0107, \u017ce nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu na stan rzeczy. Jednak nadmierna ochrona mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c prowadzi\u0107 do podobnego rezultatu. Czasami stan ten utrzymuje si\u0119 do wieku doros\u0142ego.\n<\/p>\n \n Ponadto w wyniku przemocy u dzieci mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 poczucie bezsilno\u015bci.\n<\/p>\n \n Przyk\u0142ad<\/a> rodzic\u00f3w i innych doros\u0142ych jest niezwykle wa\u017cny. Dziecko musi jednocze\u015bnie widzie\u0107 w swoich rodzicach wz\u00f3r post\u0119powania, w razie potrzeby otrzyma\u0107 od nich pomoc i wsparcie, ale jednocze\u015bnie nauczy\u0107 si\u0119 bra\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107<\/a> za swoje czyny.\n<\/p>\n \n Dzieci b\u0119d\u0105 mog\u0142y przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wyuczon\u0105 bezradno\u015b\u0107, rozwijaj\u0105c dobre relacje z rodzicami, poczucie humoru oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 bycia niezale\u017cnym i podejmowania w\u0142asnych decyzji.\n<\/p>\n \n Najcz\u0119\u015bciej wyuczona bezradno\u015b\u0107 wyst\u0119puje u os\u00f3b, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w obliczu du\u017cej liczby stresuj\u0105cych sytuacji, w kt\u00f3rych nic nie zale\u017cy od ich woli. \u015amier\u0107 bliskich, zwolnienia w pracy, po\u017car czy kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe \u2013 wszystko to mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce cz\u0142owiek nabierze przekonania o daremno\u015bci swoich dzia\u0142a\u0144.\n<\/p>\n \n W takim przypadku przyzwyczaja si\u0119 do roli biernej, traci motywacj\u0119 i nawet gdy ma szans\u0119 na popraw\u0119 swojej sytuacji, nie ucieka si\u0119 do niej. Manifestacje wyuczonej bezradno\u015bci mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c obejmowa\u0107 niski poziom poczucia w\u0142asnej warto\u015bci i si\u0142y woli.\n<\/p>\n \n Zaobserwowano, \u017ce kobiety cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 podatne na wyuczon\u0105 bezradno\u015b\u0107, a tak\u017ce na depresj\u0119. Faktem jest, \u017ce kobiety cz\u0119\u015bciej wychowywane s\u0105 w duchu bierno\u015bci, a ich osobisty sukces<\/a> (np. w karierze) jest cz\u0119sto bagatelizowany i uznawany za \u201enieistotny”.\n<\/p>\n \n Stawianie czo\u0142a trudno\u015bciom mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na to, jak b\u0119dziemy si\u0119 zachowywa\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Badanie przeprowadzone w 2004 roku wykaza\u0142o, \u017ce uczniowie, kt\u00f3rzy<\/a> na pocz\u0105tku testu zobaczyli trudne pytania, zw\u0105tpili w siebie, a nast\u0119pnie pomin\u0119li nawet \u0142atwe pytania. Ci, kt\u00f3rzy przyst\u0105pili do testu, kt\u00f3ry zaczyna\u0142 si\u0119 od \u0142atwiejszych pyta\u0144, nie do\u015bwiadczyli takich trudno\u015bci.\n<\/p>\n \n Istnieje tak\u017ce pogl\u0105d, \u017ce wyuczona bezradno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 kszta\u0142towana przez ustr\u00f3j pa\u0144stwowy. Na przyk\u0142ad przy powszechnym podziale \u015bwiadcze\u0144 cz\u0142owiek nie b\u0119dzie korelowa\u0142 jako\u015bci<\/a> swojego \u017cycia z w\u0142asnymi wysi\u0142kami i w zwi\u0105zku z tym nie b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 go poprawi\u0107.\n<\/p>\n \n W 1976 roku ameryka\u0144skie psychologi Ellen Langer i Judith Rhoden przeprowadzi\u0142y eksperyment w domu opieki w Connecticut. Zidentyfikowali dwie grupy: osoby starsze z drugiego pi\u0119tra otoczono maksymaln\u0105 trosk\u0105 i trosk\u0105, a mieszka\u0144com czwartego pi\u0119tra powierzono wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad swoim \u017cyciem. O ile na drugim pi\u0119trze personel odpowiada\u0142 za sprz\u0105tanie, uk\u0142adanie, podlewanie ro\u015blin i wyb\u00f3r<\/a> film\u00f3w do wieczornego ogl\u0105dania, o tyle na czwartym pi\u0119trze obowi\u0105zki te spada\u0142y na samych pensjonariuszy plac\u00f3wki.\n<\/p>\n \n Mieszka\u0144cy czwartego pi\u0119tra, wed\u0142ug osobistych odczu\u0107, zacz\u0119li czu\u0107 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwsi, a wed\u0142ug pracownik\u00f3w medycznych \u2013 stali si\u0119 zdrowsi. Wyniki tego eksperymentu wyra\u017anie pokazuj\u0105, jak kontrola nad sytuacj\u0105 ma korzystny wp\u0142yw na nasze samopoczucie psychiczne i fizyczne.\n<\/p>\n \n Poni\u017cej znajduj\u0105 si\u0119 przyk\u0142ady<\/a> tego, do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 brak kontroli.\n<\/p>\n \n Pesymista ocenia sytuacj\u0119 bardziej realistycznie; jego my\u015blenie dobrze radzi sobie z negatywn\u0105 ocen\u0105 przysz\u0142ych wydarze\u0144. Ale mo\u017ce te\u017c zamieni\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107 w nawyk. A tam, gdzie optymista przebije si\u0119 przez wytrwa\u0142o\u015b\u0107, pesymista wycofa si\u0119, nawet nie pr\u00f3buj\u0105c.\n<\/p>\n \n Na przyk\u0142ad palacz po kilku nieudanych pr\u00f3bach rzucenia palenia mo\u017ce s\u0105dzi\u0107, \u017ce jest to niemo\u017cliwe. To samo dzieje si\u0119 z kim\u015b, kto chce schudn\u0105\u0107, ale z powodu niepowodzenia postanawia, \u017ce \u200b\u200bnigdy nie b\u0119dzie w stanie si\u0119 zmieni\u0107. Ofiary przemocy domowej cz\u0119sto cierpi\u0105 z powodu wyuczonej bezradno\u015bci. Wmawiaj\u0105 sobie, \u017ce nawet pomimo wsparcia z zewn\u0105trz nie uda im si\u0119 ukry\u0107 przed sprawc\u0105.\n<\/p>\n \n Dlatego najlepiej jest, gdy istnieje r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy optymizmem i pesymizmem.\n<\/p>\n \n Wyuczona bezradno\u015b\u0107 cz\u0119sto prowadzi do tego, \u017ce dana osoba przestaje podejmowa\u0107 decyzje. Przestaje uczy\u0107 si\u0119 reakcji adaptacyjnych \u2013 umiej\u0119tno\u015bci zmiany swojego zachowania<\/a> w zale\u017cno\u015bci od okoliczno\u015bci \u2013 czy wykorzystywania ich w trudnych sytuacjach.\n<\/p>\n \n Na przyk\u0142ad osoby, kt\u00f3re podda\u0142y si\u0119 z powodu pora\u017cki, cz\u0119sto zwracaj\u0105 si\u0119 do sieci spo\u0142eczno\u015bciowych w poszukiwaniu pomocy i wsparcia. Ale w rzeczywisto\u015bci niewiele to pomaga i cz\u0142owiek po prostu korzysta z zasob\u00f3w Internetu<\/a>, aby zapomnie\u0107 o sobie lub zabi\u0107 czas. To czyni go biernym obserwatorem odizolowanym od rzeczywisto\u015bci.\n<\/p>\n \n Ju\u017c w latach 70. Seligman stwierdzi\u0142, \u017ce wyuczona bezradno\u015b\u0107 jest jedn\u0105 z przyczyn depresji. Naukowiec doszed\u0142 do wniosku, \u017ce osoby, kt\u00f3re wielokrotnie znajduj\u0105 si\u0119 w niekontrolowanych sytuacjach stresowych, mog\u0105 straci\u0107 zdolno\u015b\u0107 podejmowania decyzji czy skutecznego osi\u0105gania swoich cel\u00f3w. Dalsze badania wykaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zek pomi\u0119dzy wyuczon\u0105 bezradno\u015bci\u0105 a PTSD \u2013 zespo\u0142em stresu pourazowego. Osoba cierpi\u0105ca na pesymizm nawet mniej troszczy si\u0119 o w\u0142asne zdrowie<\/a>: brak wewn\u0119trznej energii powoduje, \u017ce nie ma si\u0142y na \u0107wiczenia i diet\u0119.\n<\/p>\n \n Pesymista, nawet je\u015bli w m\u0142odo\u015bci by\u0142 zdrowy fizycznie i psychicznie, jest bardziej nara\u017cony na problemy zdrowotne<\/a> w wieku 45\u201360 lat. Eksperymenty wykaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce istnieje zwi\u0105zek mi\u0119dzy poczuciem beznadziejno\u015bci a ryzykiem zachorowania na raka. Ponadto wyuczona bezradno\u015b\u0107, podobnie jak depresja, upo\u015bledza funkcjonowanie uk\u0142adu odporno\u015bciowego.\n<\/p>\n \n Nie u ka\u017cdego, kto do\u015bwiadczy\u0142 przemocy w dzieci\u0144stwie, przemocy domowej lub innych negatywnych do\u015bwiadcze\u0144, rozwija si\u0119 wyuczona bezradno\u015b\u0107.\n<\/p>\n \n Wszystko zale\u017cy od tego, jak dana osoba reaguje na zdarzenia, kt\u00f3re go spotykaj\u0105, jak je wyja\u015bnia. Martin Seligman uwa\u017ca, \u017ce \u200b\u200bosoby o pesymistycznym podej\u015bciu do \u017cycia cz\u0119\u015bciej do\u015bwiadczaj\u0105 wyuczonej bezradno\u015bci. Wed\u0142ug naukowca optymi\u015bci cz\u0119\u015bciej uwa\u017caj\u0105 k\u0142opoty za przypadkowe i niezale\u017cne od swoich dzia\u0142a\u0144, pesymi\u015bci za\u015b odwrotnie. Negatywne my\u015blenie mo\u017ce powodowa\u0107 poczucie, \u017ce pora\u017cka jest czym\u015b naturalnym.\n<\/p>\n \n Aby udowodni\u0107 swoj\u0105 teori\u0119, Seligman przeanalizowa\u0142<\/a> teksty przem\u00f3wie\u0144 wyborczych kandydat\u00f3w na prezydenta USA na przestrzeni kilkudziesi\u0119ciu lat. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce zawsze wygrywali ci, kt\u00f3rzy formu\u0142owali bardziej optymistyczne stwierdzenia. Wed\u0142ug badacza sugeruje to, \u017ce osoba wierz\u0105ca w to, co najlepsze, ma wi\u0119ksze szanse na osi\u0105gni\u0119cie sukcesu<\/a>.\n<\/p>\n \n Warto jednak powiedzie\u0107, \u017ce powodzenie<\/a> strategii<\/a> pesymistycznej lub optymistycznej zale\u017cy od sfery dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Ten sam Seligman pisze, \u017ce dla firmy lepiej, je\u015bli jej lider jest optymist\u0105, a jego zast\u0119pca pesymist\u0105. Ci drudzy maj\u0105 tendencj\u0119 do bardziej realistycznej oceny sytuacji, co jest bardzo wa\u017cne w rozwi\u0105zywaniu wielu problem\u00f3w.\n<\/p>\n \n Wyuczona bezradno\u015b\u0107 nie jest wyrokiem \u015bmierci i mo\u017cna j\u0105 przezwyci\u0119\u017cy\u0107. W ka\u017cdym konkretnym przypadku droga do przezwyci\u0119\u017cenia tego problemu mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, ale istniej\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne sposoby.\n<\/p>\n \n Najlepszym rozwi\u0105zaniem by\u0142oby skorzystanie z kursu terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), kt\u00f3ry pomo\u017ce Ci zmieni\u0107 styl dzia\u0142ania i postrzeganie \u015bwiata. Najlepiej w tym celu uda\u0107 si\u0119 do psychologa. Ale jest kilka rzeczy, kt\u00f3re mo\u017cesz zrobi\u0107 samodzielnie:\n<\/p>\n \n Mog\u0105 w tym pom\u00f3c \u0107wiczenia, zdrowe od\u017cywianie<\/a> i medytacja<\/a>. Rozwijaj\u0105 odporno\u015b\u0107 i poczucie kontroli, co jest istotne w walce z wyuczon\u0105 bezradno\u015bci\u0105.\n<\/p>\n \n Martin Seligman rozwin\u0105\u0142 tak\u017ce koncepcj\u0119 \u201ewyuczonego optymizmu”. Wed\u0142ug niej, aby wyrwa\u0107 si\u0119 z kr\u0119gu bezradno\u015bci, trzeba nauczy\u0107 si\u0119 konstruktywnie postrzega\u0107 zdarzenia, dawa\u0107 sobie argumenty na rzecz tego, \u017ce w nieprzyjemnych sytuacjach to nie jest Twoja wina. Koncepcja ta jest r\u00f3wnie\u017c znana jako elastyczny optymizm.\n<\/p>\n \n Aby wdro\u017cy\u0107 sw\u00f3j pomys\u0142, Seligman wraz z psychologiem Albertem Ellisem stworzyli metod\u0119 ABCDE (Przeciwno\u015bci, Przekonania, Konsekwencje, Dysputacja, Energizacja). Aby go zastosowa\u0107, musisz najpierw zrozumie\u0107, przed jakimi trudno\u015bciami i przeciwno\u015bciami (przeciwno\u015bciami losu) stoisz. Nast\u0119pnie okre\u015bl, jak je interpretujesz (przekonanie) oraz jakie uczucia i dzia\u0142ania powoduj\u0105 (konsekwencja). Po wykonaniu tej czynno\u015bci mo\u017cesz przedstawi\u0107 kontrargument (sp\u00f3r), kt\u00f3ry przypomni Ci r\u00f3wnie\u017c o korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych z pozytywnych my\u015bli. To, zdaniem Seligmana, doda Ci energii (energii) do dalszych osi\u0105gni\u0119\u0107.\n<\/p>\n \n Jako przyk\u0142ad mo\u017cna przytoczy\u0107 odmienne reakcje optymisty<\/a> i pesymisty na to, \u017ce nie uda\u0142o im si\u0119 zrobi\u0107 czego\u015b na czas. Je\u015bli pesymista si\u0119 zdenerwuje i by\u0107 mo\u017ce pomy\u015bli, \u017ce nic nie mo\u017ce zrobi\u0107, to optymista powie sobie: \u201eNie uda\u0142o mi si\u0119 wykona\u0107 zadania na czas. Mia\u0142em za ma\u0142o czasu, jeszcze troch\u0119 i bym to zrobi\u0142.” W rzeczywisto\u015bci stwierdzenie to ujawnia model ABCDE.\n<\/p>\n \n Wyj\u015bciem ze stanu wyuczonej bezradno\u015bci jest dzia\u0142anie. Aby jednak podj\u0105\u0107 niezb\u0119dne dzia\u0142ania, aby wyrwa\u0107 si\u0119 z klatki okoliczno\u015bci, trzeba znale\u017a\u0107 zasoby i \u017ar\u00f3d\u0142a nadziei, \u017ce zmiana<\/a> jest nadal mo\u017cliwa.\n<\/p>\n \n I tutaj trudno ju\u017c wskaza\u0107 uniwersaln\u0105 strategi\u0119 odpowiedni\u0105 dla ka\u017cdego: niekt\u00f3rym wystarczy odpoczynek, \u201ereset” i inspiruj\u0105ce ksi\u0105\u017cki czy filmy; najlepiej kogo\u015b pocieszy\u0107 pomoc\u0105 bliskich; kto\u015b b\u0119dzie potrzebowa\u0142 specjalistycznej pomocy.\n<\/p>\n![\"Eksperyment](\"https:\/\/finance.inform.click\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/post-164893-0.13903400-1727831568.webp\")
<\/a><\/p>\n\n Jak powstaje wyuczona bezradno\u015b\u0107
\n<\/h2>\n\n
\n U dzieci
\n<\/h3>\n\n U doros\u0142ych
\n<\/h3>\n\n Do jakich problem\u00f3w \u017cyciowych mo\u017ce prowadzi\u0107 bezradno\u015b\u0107 w uczeniu si\u0119?
\n<\/h2>\n![\"\ud83d\udeb6\u200d\u2640\ufe0f](\"https:\/\/finance.inform.click\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/post-164893-0.68539500-1727831877.webp\")
<\/a><\/p>\n\n Pojawia si\u0119 niezdrowy pesymizm
\n<\/h3>\n\n Rozwija si\u0119 niezdolno\u015b\u0107 do podejmowania decyzji i apatia
\n<\/h3>\n\n Zwi\u0119kszone ryzyko depresji i innych problem\u00f3w zdrowotnych<\/a>
\n<\/h3>\n\n Dlaczego niekt\u00f3rzy ludzie s\u0105 odporni na skutki wyuczonej bezradno\u015bci
\n<\/h2>\n\n Jak pozby\u0107 si\u0119 stanu wyuczonej bezradno\u015bci
\n<\/h2>\n![\"\ud83d\udeb6\u200d\u2640\ufe0f](\"https:\/\/finance.inform.click\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/post-164893-0.47072400-1727831838.webp\")
<\/a><\/p>\n\n Skorzystaj z metod<\/a> terapii poznawczo-behawioralnej
\n<\/h3>\n\n
\n Rozwijaj wyuczony lub selektywny optymizm.
\n<\/h3>\n